Agatha Christie Eser Listesi (Murat Durmaz)

Agatha Christie Eser Listesi
Son Güncelleme: 17/02/2011
Karakter kısaltmaları
BB Başmüfettiş Battle
TT Tommy & Tuppence
JM Jane Marple
HP Hercule Poirot
PP Parker Pyne
HQ Harley Quin (Ar Lö Ken)
AR Albay Race
Renk kodları
Roman
Öykü
Oyun
Polisiye dışı
Bu liste hakkında:
– Orijinal liste, Allen J. Hubin’in “Crime Fiction 1749-1980: A Comprehensive
Bibliography” adlı bibliyografyasından alınmıştır.
– Hubin’in bibliyografyasında yer almayan daha yeni ve polisiye dışı eserler Murat Durmaz
tarafından tamamlanmıştır.
– Eserlerin Türkçe karşılıkları Murat Durmaz ve Oğuz Eren tarafından tespit edilmiştir.
– Liste, Cinairoman.com forumunda Murat Durmaz’ın (Dr. Fell) “Agatha Christie Liste
Çalışması
” başlığı altında katkılarınıza açıktır.
– Güncelleme tarihçesi için yine aynı başlığa bakınız.
1920 The Mysterious Affair At Styles HP Styles’teki Esrarengiz Vaka
Ölüm Sessiz Geldi
Katil Kim?
Aşkımı Sen Öldürdün
1922 The Secret Adversary TT Meçhul Düşman
Gizli Düşman (Çizgi roman)
1923 The Murder on the Links HP Dersimiz Cinayet
Golf Sahasındaki Cinayet
Zincirleme Cinayetler
Fransa
1924 The Man in the Brown Suit AR Kahverengi Elbiseli Adam Afrika
1924 Poirot Investigates HP İngiliz baskısı 11, Amerikan baskısı 14 öykü
1925 The Secret of Chimneys BB Chimneys Şatosunun Esrarı
Köşkteki Esrar
Köşkte Cinayet
1926 The Murder of Roger Ackroyd HP Roger Ackroyd Cinayeti
Akroydun Katli
Roger Ackroyd Öldürüldü
Şok
Ölümün Sıcak Eli
‘Alibi’ adında bir de tiyatro uyarlaması vardır.
1927 The Big Four HP Esrarengiz Dörtler
Büyük 4
Büyük Dörtler
1928 The Mystery of the Blue Train HP Mavi Trenin Esrarı
Yakut Kana Bulandı
Öldüren Miras
Fransa, Tren
1929 The Seven Dials Mystery BB Kasadaki Dosya
Dört Neşeli Arkadaş
1929 Partners in Crime
The Sunningdale Mystery
TT Cinayet Ortakları
Suç Ortakları
17 TT öyküsü, roman gibi. İkinci yarısı The Sunningdale Mystery adıyla ayrıca basılmış
1930 The Murder at the Vicarage JM Yerin Kulağı Var
Ölüm Çığlığı
Evdeki Korku
1930 The Mysterious Mr. Quin HQ Esrarengiz Ar Lö Ken (9 öykü)
Ölümün Tam Zamanı (7 öykü)
Gece Gelen Adam (1 öykü)
12 HQ Öyküsü
1930 Giant’s Bread Mary Westmacott ismiyle
1931 The Sittaford Mystery
Murder at Hazelmoor
Beşi Yirmibir Geçe
Ruhların Cinayeti
Sittaford Malikanesi’nin Gizemi
1932 Peril at End House HP Cesetler Ağlamaz
Kızlara Suikast
Miras
1932 The Thirteen Problems
Miss Marple and the Thirteen Problems
The Tuesday Club Murders
JM Cinayet Kulübü
Cinayetler Kulübü
13 öykü
1933 Lord Edgeware Dies
Thirteen at Dinner
HP Lordun Ölümü
Lord’un Ölümü
Birisi Ölecek
1933 The Hound of Death & Other Stories Kanatların Çağrısı 12 öykü
1934 Black Coffee Acı Kahve Tiyatro Oyunu
1934 Murder on the Orient Express
Murder in the Calais Coach
HP Doğu Ekspresinde Cinayet
Şark Ekspresinde Cinayet
Şark Ekspresindeki Cinayet
Simplon Ekspresindeki Cinayet
Ölüm Ekspresi
1934 Three Act Tragedy
Murder in Three Acts
HP Üç Perdelik Trajedi
Kadehteki Zehir
Üç Perdelik Cinayet
1934 Parker Pyne Investigates
Mr. Parker Pyne, Detective
PP Emekli Binbaşının Macerası, Zengin Kadının Derdi, Kaygulu Kocanın Hali,
Bedbaht Kadın,
İstanbul Yolunda Bir Macera, Saadet Bürosu
(1’er öykü)
12 PP Öyküsü
1934 The Listerdale Mystery 12 öykü
1934 Why Didn’t They Ask Evans?
The Boomerang Clue
Evans Nerede?
Evans’a Neden Sormadılar?
Uçurumdan Aşağı
Esrarlı Kayalık
Ceset Dedi Ki
1934 Unfinished Portrait Mary Westmacott ismiyle
1935 Death in the Clouds
Death in the Air
HP Ölüm Diken Üstünde
Bulutlar İçinde Ölüm
Havadan Gelen Ölüm
1936 The ABC Murders
The Alphabet Murders
HP Cinayet Alfabesi
Dilsiz Tanık
1936 Cards on the Table HP, BB, AR Briç Masası Cinayeti
Briç Masasında Cinayet
1936 Murder in Mesopotomia HP Mezopotamya Cinayeti
Gece Gelen Ölüm
Mesopotamia
1937 Murder in the Mews
The Incredible Theft
Dead Man’s Mirror
HP Ölünün Aynası
Arka Sokaktaki Cinayet
4 öykü. Amerikan baskıları sadece 3’ünü içerir
1937 Death on the Nile HP, AR Nil’de Ölüm
Nil Cinayeti
Nil Nehrinde Cinayet
Kim Ölecek, Kim Dönecek?
Mısır. ‘Murder on the Nile’ adlı bir de tiyatro uyarlaması vardır, ancak HP’siz.
1937 Dumb Witness
Poirot Looses a Client
HP Ölüden Gelen Mektup
Ölüden Mektup Var
Aptal Tanık
1938 Appointment with Death HP Ölümle Randevu Jerusalem, Aynı isimde bir de tiyatro eseri vardır, ancak HP’siz
1938 Hercule Poirot’s Christmas
Murder for Christmas
A Holiday for Murder
HP Noel’de Cinayet
Tatilde Cinayet
1939 Murder is Easy
Easy to Kill
BB Yedi Sigara
Zehiri Kim Verdi
Kolay Cinayet
1939 The Regatta Mystery HP, JM, PP 9 öykü (5 HP, 2 PP, 1 JM, 1 doğaüstü)
1939 Ten Little Niggers
Ten Little Indians
And Then There Were None
On Küçük Zenci
Negro Adasının Sırrı
Aynı isimde bir de tiyatro eseri vardır.
1940 One, Two, Bucle My Shoe
The Patriotic Murders
An Overdose of Death
HP İskemlede Beş Ceset
Hercule Poirot Zaferi (Cinayet Salgını)
1940 Sad Cypress HP Koltuktaki Ölü
Ölüme Doğru
Zehirli Miras
Morfin
Esrarengiz Sanık
1940 The Mystery of the Blue Geranium, and other Tuesday Club Murders
1941 N or M? TT M or N?
N veya M
Ölüm Pusudaydı
1941 Evil Under the Sun HP Ölüm Oyunu
Büyülü Ada
1942 The Body in the Library JM Kitaplıkta Bir Ceset
Kütüphanedeki Ceset
Cesetler Merdiveni
1943 The Moving Finger
The Case of the Moving Finger
JM Daktilodaki Parmak
Zehirli Kalem
Cinayet Reçetesi
Arsenik
1943 Five Little Pigs
Murder in Retrospect
HP Beş Küçük Domuz
Mazideki Cinayet
‘Go Back From Murder’ adlı bir de tiyatro uyarlaması vardır, ancak HP’siz.
1944 Towards Zero BB Sıfıra Doğru Aynı isimde bir de tiyatro eseri vardır.
1944 Absent in the Spring Mary Westmacott ismiyle
1945 Sparkling Cyanide
Remembered Death
AR Bir Kadeh Şampanya
Şampanyadaki Zehir
Yanlış Cinayet
1945 Death Comes As the End Firavun Ağacı
4000 Yıl Önce İşlenen Cinayet
Yılan İçini Döktü
Mısır
1946 The Hollow
Murder After Hours
HP Uğursuz Malikhane
Ceset Katilini Arıyor
Kutsal Tören
Hollow Malikanesi Cinayeti
Aynı isimde bir de tiyatro eseri vardır, ancak HP’siz
1946 Come, Tell Me How You Live Agatha Christie Mallowan ismiyle
1947 The Labours of Hercules HP Hercule’ün On İki Görevi 12 öykü : 12 HP
1948 Taken at the Flood
There is a Tide…
HP Poirot Söylerse
Şeytan Dönemeci
Şantaj
1948 The Witness for the Prosecution Beklenmeyen Şahit
Zehir (1 öykü/Philomel Cottage)
9 öykü (1 HP) Kitaba adını veren öykünün tiyatro oyunu biçimi de var.
1948 The Rose and the Yew Tree Mary Westmacott ismiyle
1949 Crooked House Çarpık Evdeki Cesetler
Çarpık Ev
1950 A Murder is Announced JM Meşum İlan
Cinayet İlanı
1950 Three Blind Mice
The Mousetrap
HP, JM, HQ Fare Kapanı Fare Kapanı oyununun romanlaştırılmış hali + 8 öykü (3 HP, 4 JM, 1 HQ) Öykülerden 5’i ilk kez yayınlanıyor.
1951 They Came to Baghdad Bağdat’a Geldiler
Bağdatta Buluşalım
1951 The Underdog and Other Stories
Two Thrillers
HP 1 kısa roman ve 8 öykü
1952 They Do It With Mirrors
Murder With Mirrors
JM Yürüyen Ceset
Zarif Bir Cinayet Gecesi
1952 Mrs. McGinty’s Dead
Blood Will Tell
HP Fotoğraftaki Lekeler
Gördü ve Öldü
Hizmetçinin Ölümü
Korkunç Sır
1952 A Daughter’s a Daughter Mary Westmacott ismiyle
1953 After the Funeral
Funerals are Fatal
Murder at the Gallop
HP Cenaze Merasiminin Ardından
Cenazeden Sonra
Ölenin Ardından
Ecelin Çağrısı
1953 A Pocket Full of Rye JM Porsuk Ağacı Cinayeti
Karatavuk Cinayetleri
1954 Destination Unknown
So Many Steps to Death
Nereye?
Bilinmeyen Hedef
Ölüm Çölü
1955 Hickory Dickory Dock
Hickory Dickory Death
HP Poirot Bilir
Üç Yanlış Üç Ceset
Hikori Dikori Dok
1956 Dead Man’s Folly HP Sonuncu Kurban
Ölü Adamın Dönüşü
1956 The Burden Mary Westmacott ismiyle
1957 Spider’s Web Oyun
1957 4:50 From Paddington
What Mrs. McGillicuddy Saw
Murder, She Said
JM 4:50 Treni
Trende Cinayet
Lahitteki Ceset
16:50 Treni
Dört Elli Treni
1958 Verdict 2 perdelik oyun
1958 Ordeal by Innocense İçimizden Biri
Şahidin Gözleri
Yanlış Hüküm
1958 The Unexpected Guest Beklenmeyen Misafir Oyun
1959 Cat Among the Pigeons HP Kapı Tekrar Vuruldu
1960 The Adventure of the Christmas Pudding HP, JM Noel Kekinin Gizemi 6 öykü; 5 HP, 1 JM
1961 Double Sin & Other Stories HP, JM 8 öykü; 4 HP, 2 JM
1961 The Pale Horse Ölüm Büyüsü
Öldüren Büyü
1962 The Mirror Crack’d from Side to Side
The Mirror Crack’d
JM Kırık Ayna
Ve Ayna Kırıldı
1963 The Clocks HP Ölüm Saatleri
Saatler
1963 Rule of the Three Üç Perdelik Tiyatro oyunu
Esasen her perde ayrı bir oyundur:
-Afternoon at the Seaside
-The Patient,
-The Rats
1964 A Caribbean Mystery JM Ölüm Adası Caribbean
1965 Surprise! Surprise! Öykü derlemesi, eski öykülerden
1965 At Bertram’s Hotel JM Cinayetler Oteli
1965 Star over Bethlehem Agatha Christie Mallowan ismiyle
1966 Third Girl HP Üçüncü Kız
Tavus Kuşu Cinayeti
1966 13 for Luck! Öykü derlemesi, eski öykülerden
1966 13 Clues for Miss Marple JM Öykü derlemesi, eski öykülerden
1967 Endless Night Gece Yarısı Cinayeti
Bitmeyen Gece (Çizgi roman)
1968 By the Pricking of my Thumbs TT Pembe Evdeki Ölü
1969 Hallowe’en Party HP Elmayı Yılan Isırdı
1970 Passanger to Frankfurt Benim Adım Ölüm
Frankfurt Yolcusu
1971 Nemesis JM Ölüm Meleği
1971 The Golden Ball & Other Stories 15 öykü
1972 Elephants Can Remember HP Filler de Hatırlar
1973 Postern of Fate TT Kader Kapısı
Cinayetler Kapısı
1973 Akhnaton Tiyatro oyunu
1973 Poems Şiirler
1974 Poirot’s Early Cases
Hercule Poirot’s Early Cases
HP Hercule Poirot İz Üzerinde 18 öykü (Daha önce yayınlanmış)
1975 Curtain HP Ve Perde İndi
1976 Sleeping Murder JM Uyuyan Ölüm
1977 An Autobiography Kendi hayat hikayesi
1978 The Mousetrap & other Plays Tiyatro Oyunları
1979 Miss Marple’s Final Cases Miss Marple’ın Son Maceraları 8 öykü: 6’sı JM
1992 Problem at Pollensa Bay HP, PP, HQ Öykü derlemesi
1997 While the Light Lasts HP Işıklar Sönünce Öykü derlemesi

80 Şehrin 80 Zehir Hafiyesi (Jonathan Gibbs, Independent)

Gitmediğimiz, görmediğimiz yerlerin sokaklarında yürümüşlük hissi taşırız zaman zaman. Bazen bir şarkıdır bizi oraya götüren, bazen de bir romandır o sokağın, o kültürün izlerini belleğimize kazıyan. Mekânlar roman kurgusunun önemli bir parçasıdır kuşkusuz. Kuzey kentlerinden birinde, havanın hep kapalı olduğu bir yamaçtaki şatoyu anlatmaya başladığı zaman bir yazar, faili meçhul bir cinayetle karşı karşıya olduğumuz hissine kapılırız. Sonra yağmurlu bir günde yürürken yıllardır olduğu yerde duran eski bir köşkü fark eder ve şüpheyle yaklaşırız. Kuzey rüzgârları çarpar bir anda yüzümüze.

Özellikle polisiye romanlar için mekân çok önemlidir. Bilmediği bir yerde, bilmediği bir kültürde, hiç tanımadığı bir detektifin ipuçlarını birleştirmedeki becerisine teslim olmak zorunda kalır okuyucu. Roman geliştikçe alışmaya, anlamaya başlar ve son sayfalara atlamadan sabırla takip eder, eski dostu dedektif X’i. Kimi zaman Lizbon ‘un dar sokaklarında, kimi zaman Kudüs ‘ün dini sembollerinin arasında ya da Şangay ‘ın seyyar satıcı dolu, işlek caddelerinde…

Independent yazarı Jonathan Gibbs , bir dedektif edasıyla yaz aylarıyla birlikte hiç satılmadığı kadar çok alıcı bulan polisiye romanların izini sürüyor. Ama en çok satanlar, en iyiler diye kategorize etmiyor. Dünyanın dört bir yanından, kentlerin dokularıyla işlenmiş cinayet romanları ve romanların kahramanı dedektifler üzerine bir derleme yapıyor. Bu polisiye romanlardan bazıları Türkçe ‘ye de çevrilmiş. Mesela İrlanda kırsal alanlarında geçen, koyun dedektif Miss Maple’ın hikâyesi Glenkill Bir Koyun Polisiyesi, efsanevi detektif Sherlock Holmes’ün Reichenbach Şelaleleri’nde geçen ve yazarının son hikâye olarak kurguladığı Sherlock Holmes : Unutulmayan Vakalar Kitabı. Agatha Christie ‘nin hemen her romanı gibi Ölüm Adası da Türkçe ‘ye kazandırılan polisiyelerden. Beyazperdeye de uyarlanan James Ellroy ‘un başarılı polisiye serisi Los Angeles Dörtlemesi, Rus polisiye romanlarının önemli ismi Boris
Akunin ‘in Kar Kraliçesi ve sinema yapımından sonra Türkiye ‘deki okurlarıyla buluşan, Smilla ve Karlar da bu listede yer alıyor. Listede yer alan iki isim ise daha da dikkat çekici. Bunlardan ilki Frankfurt ‘ta geçen bir cinayet araştırması . Bu araştırmayı yürüten özel detektif ise Türk, Kemal Kayankaya. Jakob Arjouni imzası taşıyan roman da dilimize aktarılanlar arasında. Diğer dikkat çekici polisiye ise Belşazzar’ın Kızı: Bir Çetin İlkmen Polisiyesi ismiyle yayımlanan Barbara Nadel imzalı kitap. Bu hikâye de İstanbul ‘un renkli fonunda hayat buluyor. İşte 80 kentin birbirinden ilginç detektifleri ve birbirinden orijinal hikâyelerinin listesi:

1. Grönland :
Smilla ve Karlar
, Peter Hoeg / Smilla Jaspersen

2. Reykjavik :
Sırlar Şehri
, Arnaldur Indridason / Erlendur

3. Shetland Adaları :
Raven Black, Ann Cleeves / Jimmy Perez

4. Glasgow :
Garnethill, Denise Mina / Maureen O ‘Donnell
5. Edinburgh :
Düğümler ve Haçlar
, Ian Rankin / Müfettiş Rebus

6. Kuzey İrlanda :
The Case of the Missing Books, Ian Sansom / Israel Armstrong

7. İrlanda Kırsalı :
Glennkill Bir Koyun Polisiyesi
, Leonie Swann / Miss Maple

8. Dublin :
The Wrong Kind of Blood, Declan Hughes / Ed Loy

9. Yorkshire :
Aytaşı
, Wilkie Collins / Detektif-Çavuş Cuff

10. Güney Galler :
The Last Llanelli Train, Robert Lewis / Robin Llewellyn

11. Oxford :
Last Bus to Woodstock, Colin Dexter / Detektif Morse

12. Londra :
He Died with His Eyes Open, Derek Raymond / İsimsiz Detektif

13. Brighton :
Ölüm Kadar Basit
, Peter James / Roy Grace

14. Normandiya :
Maigret and the Old Lady, Georges Simenon / Komiser Maigret

15. Paris :
Tersine Adam
, Fred Vargas / Başkomiser Adamsberg

16. Galicia :
Water -Blue Eyes, Domingo Villar / Polis Leo Caldas

17. Lizbon :
A Small Death in Lisbon, Robert Wilson / Detektif Zé CSlho

18. Madrid :
Blood on the Saddle, Rafael Reig / Detektif Carlos Clot

19. Marsilya :
One Helluva Mess, Jean -Claude Izzo / Detektif Montale

20. Bern , İsviçre :
In Matto’s Realm, Friedrich Glauser / Sergeant Studer

21. Meiringen, İsviçre :
Sherlock Holmes: Unutulmayan Vakalar Kitabı
, A. Conan Doyle / Sherlock Holmes

22. Toskana :
A Florentine Death, Michele Giuttari / Michele Ferrara
23. Roma :
Cabal, Michael Dibdin / Aurelio Zen

24. Sicilya :
The Shape of Water, Andrea Camilleri / Komiser Montalbano
25. Atina :
Alan Savunması
, Petros Markaris / Komiser Costas Haritos

26. Avusturya :
The Sweetness of Life, Paulus Hochgatterer / Başkomiser Bruno Kovacs
27. Prag :
Dul Kasabı
, Pavel Kohout ve Neil Bermel / Jan Morava ve Erwin Buback
28. Frankfurt :
İyi ki Doğdun Türk
, Jakob Arjouni / Kemal Kayankaya
29. Amsterdam :
Because of the Cats, Nicolas Freeling / Piet Van der Valk

30. Berlin :
Emil ve Dedektifler, Erich Kästner / Emil Tischbein

31. Wroclaw, Polonya :
Death in Breslau, Marek Krajewski / Detektif Eberhard Mock
32. Kaliningrad :
Critique of Criminal Reason, Michael Gregorio / Hanno Stiffeniis
33. Ystad, İsveç :
Ölümün Karanlık Yüzü
, Henning Mankell / Detektif Wallander
34. Kopenhag :
The Serbian Dane, Leif Davidsen / Per Toftlund
35. Norveç :
Don’t Look Back, Karin Fossum / Detektif Sejer

36. Lapland :
Blackwate, Kerstin Ekman / Constable Torsson
37. Helsinki :
The Priest of Evil, Matti Joensuu / Detektif Harjunpaa
38. St Petersburg :
A Gentle Axe, RN Morris / Porfiry Petrovich

39. Moskova :
Kar Kraliçesi
, Boris Akunin / Erast Fandorin
40. İstanbul :
Belşazzar’ın Kızı
, Barbara Nadel / Çetin İkmen
41. Alaska :
The Yiddish Policemen’s Union, Michael Chabon / Meyer Landsman
42. Honolulu :
The House Without a Key, Earl Derr Biggers / Charlie Chan

43. Seattle :
Fury, GM Ford / Frank Corso

44. San Francisco :
Cinnamon Kiss, Walter Mosley / Saul Lynx
45. Los Angeles :
L. A. Quartet, James Ellroy / Lloyd Hopkins
46. Las Vegas :
Catnap, Carole Douglas / Midnight Louie
47. Chicago :
Fire Sale, Sara Paretsky / V. I. Warshawski

48. Kuzey Ontario, Kanada :
Forty Words For Sorrow, Giles Blunt / John Cardinal
49. Montreal :
Çoktan Ölmüştü
, Kathy Reichs / Dr. Temperance Brennan

50. New York , Batı Bölgesi :
The Pale Blue Eye, Louis Bayard

51. Massachusetts :
Night Passage, Robert B. Parker / Jesse Stone

52. New York :
Black Orchids, Rex Stout / Nero Wolfe
53. Brooklyn :
Öksüz Brooklyn
, Jonathan Lethem / Özel Detektif Lionel

54. Washington DC :
The Big Blowdown, George Pelecanos / Pete Karras
55. New Orleans :
Heaven ‘s Prisoners, James Lee Burke / Dave Robicheaux

56. Miami :
Mr Clarinet, Nick Stone / Max Mingus

57. Havana :
Havana Blue, Leonardo Padura / Mario Conde

58. Mexico City :
Huzursuz Ölüler
, Paco Ignacio Taibo II / Zapatista komandosu Marcos
59. Karaipler :
Ölüm Adası
, Agatha Christie / Miss Marple
60. Rio de Janeiro :
The Silence of the Rain, Luiz Alfredo Garcia -Roza / Detektif Espinosa
61. Buenos Aires :
The Buenos Aires Quintet, Manuel Vazquez Montalban / Pepe Carvalho

62. Fas :
The Final Bet, Abdelilah Hamdouchi / Detektif Alwaar

63. Cezayir :
Double Blank, Yasmina Khadra / Detektif Llob
64. İsrail :
The Bethlehem Murders, Matt Rees / Omar Yussef
65. Mısır :
Nil’de Ölüm
, Agatha Christie / Hercule Poirot
66. Cidde :
The Night of the Mi’raj, Zoë Ferraris / Detektif Nayir
67. Botswana :
Bir Numaralı Kadınlar Dedektiflik Bürosu
, Alexander McCall Smith / Mma. Ramotswe
68. Mumbai :
Sacred Games, Vikram Chandra / Sartaj Singh

69. Kalküta :
The Adventures of Feluda, Satyajit Ray / Detektif Feluda
70. Moğolistan :
The Shadow Walker, Michael Walters / Drew McLeish ile Negrui
71. Bering Denizi :
Polar Star, Martin Cruz Smith / Arkady Renko
72. Pekin :
The Eye of Jade, Diane Wei Lang / Özel hafiye Mei Wang

73. Tokyo :
Tokyo Year Zero , David Peace / Detektif Minami
74. Şangay :
Death of a Red Heroine, Qui Xiaolong / Polis Müfettişi Chen
75. Laos :
The Coroner’s Lunch, Colin Cotterill / Dr. Siri Paiboun
76. Bangkok :
The Risk of Infidelity Index, Christopher G. Moore / Vincent Calvino
77. Kuzey Avustralya :
Diamond Dove, Adrian Hyland / Emily Tempest
78. Viktorya , Avustralya :
The Broken Shore, Peter Temple / Joe Cashin

79. Yeni Zelanda :
Vintage Murder, Ngaio Marsh / Roderick Alleyn
80. Güney Kutbu :
Whiteout, Greg Rucka / Carrie Stetko

Kaynak: Taraf Gazetesi, 27 Temmuz 2008

Detektif Romanının 20 Altın Kuralı

Detektif Romanının 20 Altın Kuralı

S.S. Van Dine (Willard Huntington Wright)

İlk kez, Eylül 1928 tarihli American Magazine dergisinde yayınlanmıştır.

Çeviri: O. Eren

Detektif romanı entelektüel bir oyundur. Fazladan, bir spor müsabakasıdır; ve bir detektif romanı yazmanın çok katı kuralları vardır. Yazılı olmasa da bu kurallar bağlayıcıdır; kendine saygısı olan her detektif romanı yazarı bu kurallara uyar. İşte bir liste, bir ölçüde ünlü detektif romanı yazarlarının tecrübelerine, bir ölçüde de naçizane kişisel görüşlerime dayalı.

1. Okur, gizemi çözmekte detektif ile eşit şartlara sahip olmalıdır. Her ipucu açıkça belirtilmeli ve açıklanmalıdır.

2. Suçlunun, detektifi yanıltmaya yönelik çabaları hariç, yazar okuru yanıltmaya çalışmamalıdır.

3. Romanın konusu aşk olmamalıdır. Sorun, aşık bir çifti nikah memuru karşısına çıkarmak değil; suçluyu hakim karşısına çıkarmaktır.

4. Detektifin kendisi, veya resmi soruşturma görevlilerinden herhangi biri, suçlu çıkmamalıdır. Bu açıkça hilekarlıktır; bir altın liraya karşılık parlak bir kuruşluk önermeye benzer.

5. Suçlu mantıksal yöntemlerle tespit edilmeli, sehven, şans eseri veya kendiliğinden itiraf sonucu ortaya çıkmamalıdır. Bu, okuru içinden çıkılmaz bir labirente sürükleyip, başarısız olunca da aradığı şeyi gömleğinizin cebinden çıkarıvermeye benzer; bunu yapan yazar bir soytarıdan farksızdır.

6. Bir detektif romanında bir detektif bulunmalıdır; ve bir detektif detektiflik yapmadığı sürece detektif sayılmaz. Görevi ipuçlarını toplamak ve ilk bölümdeki naneyi yiyen suçluya ulaşmaktır; ve eğer bu amacını ipuçlarının analizi ile gerçekleştirmemişse, aritmetik sorusunun cevabını kitabın arkasından kopya eden öğrenciden farkı kalmaz.

7. Detektif romanında bir ceset olması şarttır; ve ceset ne kadar ölü ise o kadar iyidir. Cinayetten daha hafif bir suç yetersiz kalır. 300 sayfa, cinayetten başka bir suç için çok fazladır. Okurun sabrı ve harcadığı enerji ödüllendirilmelidir.

8. Suçun çözümlenmesi tamamen nesnel yöntemlere dayalı olmalıdır. Ouija tahtaları, düşünce okuma, ruh çağırma seansları, cam küreler vb. gerçeküstü yöntemler tabudur. Okur, gerçekçi yöntemler kullanan bir detektif ile rekabete girebilir; ama ruhlar alemine dalmak veya metafiziğin dördüncü boyutunu bulmak gibi bir çabaya girişecekse baştan kaybetmiş olacaktır.

9. Bir -ve sadece bir- detektif olmalıdır. Kafa kafaya veren iki, üç (veya bir sürü) detektif olması, hem mantık yürütmenin düzenini bozar, hem de okur karşısında haksız bir rekabet üstünlüğü sağlamış olur. Bu durum okuru, bir bayrak yarışı ekibi ile yarıştırmaya benzer.

10. Suçlu, öykünün bir bölümünde yer almış bir kişi çıkmalıdır; yani okurun daha önce tanıdığı, ilgisine mazhar olabilecek bir kişi olmalıdır.

11. Katil uşak olmamalıdır! Bu çok basit kaçar. Normalde kendisinden suç işlemesi beklenmeyecek biri çıkmalıdır ki, okurun zahmetine değsin.

12. Bir -ve sadece bir- katil olmalıdır, kaç cinayet işlenmiş olursa olsun. Suçluya ufak tefek yardımı dokunanların olması doğaldır; ama nihayetinde tüm günah tek bir kişinin omuzlarına binmelidir. Okurun öfkesi sadece bir kişiye yönlenebilmelidir.

13. Gizli teşkilatların, mafya vb. suç örgütlerinin, detektif romanında yeri olamaz. Bu tür toptan suç merkezleri, tekil bir cinayetin büyüleyici güzelliğini bozacaktır. Katile sportmence bir müdafaa şansı verilmesi gerekir; ancak arkasına bütün bir teşkilatı alması kabul edilemez. Hiçbir üst-sınıf, kendine saygısı olan katil bu tür bir avansı kabul etmeyecektir.

14. Cinayetin işleniş şekli, ve sorgulanma yöntemi, rasyonel ve bilimsel olmalıdır. Hayal ürünü, spekülatif düzeneklere polis romanında göz yumulamaz. Yazar bir kere Jules Verne benzeri bir fantezi alemine dalarsa, detektif kurgusunun dışına çıkmış, sınırları olmayan serüven kurgusuna girmiş sayılır.

15. Gizemin çözümü her zaman açık olmalıdır; en azından zeki bir okur için. Bununla şunu kastediyorum: Okur, çözümü okuduğunda, romana baştan bir göz attığı takdirde, çözümün aslında orada yatmakta olduğu, bütün ipuçlarının gerçek suçluya işaret ettiği konusunda ikna olmalıdır; detektif kadar kurnaz ise son bölümü okumadan suçluyu tahmin edebilmelidir.

16. Detektif romanı uzun uzadıya tasvirler, yan-konulara odaklanan edebi kısımlar, özenle işlenmiş kişilik analizleri, keza herhangi bir “atmosfer” kaygısı içermemelidir. Bu tür pasajların suç ve detektiflik kurgusuna bir katkısı yoktur. Kurguyu, asli konu ile ilgisiz taraflara çekecek şekilde bölerler. Asli konu bir gizemin ortaya konması, incelenmesi ve başarılı bir şekilde çözüme kavuşturulmasından ibaret olmalıdır. Diğer yandan elbette, öyküye gerçekçilik kazandırmak için kafi derecede açıklama, karakter tasviri yapılması gerekecektir.

17. Bir detektif romanında katil, profesyonel bir suçlu çıkmamalıdır. Hırsız ve haydutların işledikleri suçlar, polis teşkilatının alanına girer; zeki amatör detektiflerimizin değil. En cazip katil bir kilise rahibi, veya hayırsever bir bakiredir!

18. Detektif romanında suç sanılan eylemin intihar veya kaza olduğunun anlaşılması kabul edilemez bir durumdur. Bunca zahmetin sonucu böyle bir sonucun çıkması, okurun güvenini zedeler ve kalbini kırar.

19. Detektif romanlarındaki bütün suçların sebebi kişisel olmalıdır. Uluslararası suç ve savaş yöntemleri başka bir türün ilgi alanına girer. Gizli istihbarat örgütü eylemleri mesela. Bir cinayet öyküsü ise okurun gündelik deneyimlerine yakınlık taşımalı, bastırılmış hislerine hitap edebilmelidir.

20. Nihayet, listemizi bir çift sayı ile bitirebilmek için, kendine saygısı olan hiçbir detektif romanı yazarının artık yararlanmak istemeyeceği birkaç yöntemi burada sıralıyorum. O kadar çok kullanıldılar ki, türün okurları için bir aşinalık kazandılar. Bunları kullanmak yazarın yetersiz ve orijinallikten yoksun olduğunun itirafı gibidir. (a) Suçluyu cinayet yerinde bırakılmış bir sigara izmaritinin cinsi yardımıyla tespit etmek. (b) Suçluyu itirafa zorlayacak, uydurma bir ruh çağırma seansı düzenlemek. (c) Düzmece parmak izleri. (d) Zeka geriliği olan tanık. (e) Havlamayarak, katilin tanıdık olduğunu ele veren köpek. (f) Suçlunun, suçlu gibi gözüken ancak masum olan birinin ikizi veya ona çok benzeyen biri çıkması. (g) Uyku ilacı kullanımı (h) Kilitli odadaki cinayetin, aslen polis içeri girdikten sonra işlenmiş olması (i) Kelime çağrışım testleri ile suçlunun tespiti. (j) Detektif tarafından çözülen şifreli bir metin.

Donald E. Westlake (1933 – 2008)

Mizahi polisiye romanların babası olarak bilinen Donald E. Westlake, 2008’in son gününde kalp krizinden yaşamını yitirdi. Kitaplarını birçok takma ad altında yazan Westlake üç kere Edgar Ödülü kazanırken, 1997 yılında “Büyük Usta” ünvanı ile onurlandırılmıştı.

Yazarlık kariyerine sert ve pişkin hafiye romanları ile başlayan Westlake, sonraları polisiye parodilerine yöneldi. Şansız hırsız John Dortmunder, Richard Stark takma adını kullanarak yazdığı profesyonel hırsız Parker ve Tucker Coe ismi altında kaleme aldığı ruhsatsız hafiye Mitch Tobin en popüler seri roman kahramanlarıdır. Donald E. Westlake yazdığı romanlarla birçok ünlü yazara ilham kaynağı oldu. Lawrence Block sevimli hırsız kahramanı Bernie Rhodenbarr’ı yaratırken Dortmunder’dan esinlenir ve Stephen King Hayatı Emen Karanlık’ta alter-egosu George Stark’ı, Westlake’in kullandığı takma ad Richard Stark’tan alır.

Yazarın sitemizdeki sayfası için bakınız.