[Kitaphane-i Sudi] nin Meraklı Romanlarından:4
Gizli Kapı
Günümüz Türkçe’sine Çeviri: AYŞE ÇELEBİOĞLU
Nakil:Kemaleddin / İlk Tab’ı / Sahibi ve Naşiri: Kitabhane-i Sudi
İstanbul Bab-ı Âli Caddesi, 1340, Orhaniye Matbaası
Cinairoman.com için Osmanlıca aslından günümüz Türkçe’sine Ayşe ÇELEBİOĞLU tarafından çevrildi. Okurlarımıza yabancı geleceğini düşündüğümüz kelimeler, fare ile üzerlerine gelindiğinde güncel karşılığı gözükecek şekilde düzenlendi.
1. Esrarengiz Bir Ğaybubet
Uzun bir mâzi ile âlâkadar olan zâbıta mesleğimde bu vaka kadar garip ve esrarengiz diğer bir vakaya tesâdüf etmedim..Aradan pek çok zaman geçmemekle beraber bidâyeten benim gibi fevkâlade merak ve heyecan içinde kalan ve sonra esrarın hallini müteakip fazla tafsilât verilmeyerek ihmâl edilen efkârı umumiye bu vakayı arz etmeği muvâfık buldum.
13.. senesi bir nisan sabahı .. daha henüz yataktan kalkmış..kahvaltımı etmek için yemek masamın başına oturmuştum. Birden kapının zili acîl acîl çalındı. İkamet ettiğim mahal şehrin gürültü ve patırtısından uzak.. sakin bir semt de bulunduğundan böyle sabah beni ziyarete gelecek bir kimsenin mevcudiyetinden haberdar değilim. [...]
16 yaşımda iken Varlık Yayınları arasında çıkan Morg Sokağı Cinayeti’ni okuduğum anı bugün gibi hatırlıyorum. O inanılmaz giriş sahnesini…
Dupin ve arkadaşı gece vakti Paris’in bir sokağında uzunca bir süre hiç konuşmadan, sessizce yan yana yürüyorlar… Sonra Dupin birden arkadaşına dönüp şöyle diyor:
“Haklısın, o kısa boylu oyuncu; Variétés tiyatrosunda daha başarılı olur.”
Yani, onbeş dakikadır arkadaşının zihninde neler geçtiğini okuyor. Sonraki açıklaması da gayet inandırıcı. Ben böyle bir şey görmemiştim, ağzım açık kalmıştı. Çünkü bu tecrübeyi hepimiz bir şekilde yaşamışızdır. Demek ki böylesine bir incelik de polisiye bir hikayede ifade edilebiliyormuş.
Edgar Allan Poe az öykü yazdı ama herkes onun polisiye romanın babası olduğunu kabul eder.
Altın Böcek öyküsündeki şifreli mesajın istatistiksel mantıkla çözümü… Veya, “Doktor Tarr ve Profesör Fether Yöntemi” öyküsünün muhteşem komik finali… Keza, o kısacık ama ders niteliğindeki “Çalınan Mektup” öyküsü…ve şiirin doruğundaki “Kavil.”
Tüm bu hikayeler birer “ilk” oldular. O çözümleme teknikleri, temalar ve çatışma konuları yıllarca çeşitli yazarlar tarafından [...]
6
“Her şeyin bir sonu vardır” derler, nihayet Şarlo’nun bu kadar ateşin soran intizar ve iştiyakı da son dakikasına erdi. (Barselon)da başka bir vapura aktarma olduktan sonra her dakika sevgilisine yetişmek arzu ve iştiyakı içinde çırpına çırpına güzel bir hava ve sakin bir denizle Çanakkale’ye yirmi dört saat sonra da İstanbul’a, Haydarpaşa önüne geldi. Şarlo şimdiye kadar görmediği.. hülyalarında, rüyalarında bile tasavvur etmediği İstanbul’u uzaktan daha görür görmez meftun olmuştu. Marmara sahillerinde çılgın ve şuh deniz köpüklerinden teksir etmiş gibi bembeyaz olan bu şark şehri ince kibar minareleri yemyeşil serviler ile insanların yeryüzünde yapabileceği en ilahi bir manzara arz ediyordu. Şarlo nişanlısına taalluk etmeyen hülyalara hayatlara pek az iltifat ettiği halde bu manzara karşısında gusi olarak saatlerce kaldı.
Bu zaman zarfında vapur Haydarpaşa önünde demirlemiş, İngiliz kontrol memurları gemiye dolmuştu. Şarlo pasaportunu esvali dairesinde vize ettirdiği için nişanlısının maruz kaldığı müşkülata uğramadı. Birkaç saat sonra Galata gümrük salonunda şehre dahil [...]
3
Şarlo ne olmuştu? Vakıa son günlerdeki esrarengiz vaziyeti arkadaşlarının nazarı dikkatini celb etmemiş değildi, fakat böyle şeyler onun tabiat-ı iktizasından olduğu için kimse lüzumundan fazla ehemmiyet vermemiş onun böyle Nevyork’tan, sevgili Mis Rod’dan uzaklaşması için kendisince mühim bir sebebi olacağını düşünerek aldırmamıştı.
Şarlo’nun eskiden beri pek gizli, pek samimi bir arzusu, muazzez bir emeli, bir gaile hayali vardı : Bir mülk sahibi olmak ! Bir müddetten beri ise cebinde oldukça mühim bir yekün tutan parası vardı. Bununla niçin arzusunu tatmin edemesin ! Şarlo bu paralara dört elle sarılmış, eskiden mu’tadi olduğunu vechile israf etmemiş ve nihayet (Nik Partr) dan on günlük izin koparınca bir sabah kimseye haber vermeksizin trene atlamış, Nevyork’tan bir saat mesafede zarif köşkleri, son sistem villaları, sayfiyeleriyle maruf bir mahalle kapağı atmıştı.
Şimdi orada arzusuna, emeline göre bir köşk arıyordu. Kiralık ve satılık bir sürü köşkler vardı. Saatlerce aradıktan, hemen her tarafı dolaştıktan sonra, bir köşede [...]
Charlie Chaplin filmlerinin şahane serserisi Şarlo’nun bir polis hafiyesi olarak maceralarının Osmanlıca baskılarını edindiğimde, bu maceraların telif mi, yoksa tercüme mi olduğundan haberim yoktu. Kitaplardaki “Tercümesi: Bedia Servet” ibaresi elbette bunların tercüme olduğuna kanıt teşkil etmiyor; yerli polisiyelerin çeviri gibi sunulması o tarihlerde yaygın bir uygulama idi.
Bu konudaki merakımı gideren Jess Nevins oldu. Dünya çapında ucuz romanın tarihinde uzmanlaşan araştırmacıdan öğrendiğim kadarıyla, Şarlo tiplemesi 1922-23 yıllarında Fransa’da yayınlanan “Les Aventures Comiques de Charlot Détective” serisinde polis hafiyesi rolündedir. 16 sayılık seri İtalya’da 1923′te Le Avventure di Charlot nasıl olduysa 24 sayıya çıkmış. 1924′te bizdeki yayını ise orijinal 16 sayı ile sınırlıdır. (Serinin katalogumuzdaki kaydı için tıklayın.)
Polis hafiyesi Şarlo, Nik Parter’in yardımcısıdır. Nik Parter da elbette, dönemin meşhur polisiye karakterlerinden Nick Carter esinli bir tipleme. Miss Rud ve Passy de Parter’in diğer yardımcılarıdır.
Orijinal serinin yazarının kim olduğu bilinmiyor; ancak çevirileri yapan Bedia [...]
Son Yorumlar